به گزارش پژواک بوشهر؛آناهیتا حاجی: شاید عجیب باشد که بدانید قریب به 60 هزار ملوان در سطح کشور تقریباً از بیمه محروم هستند و عملاً هیچوقت بازنشسته نمیشوند! این اتفاق سالهاست درحال رخ دادن است و سازمان تأمین اجتماعی به بهانههای مختلف از بار این مسئولیت شانه خالی میکند.
ریشه مشکل در کجاست؟ مصوبه قدیمی ۱۳۷۴
مشکلات بیمه تأمین اجتماعی ملوانان به مصوبهای مربوط به سال ۱۳۷۴ اشاره میکند که طی جلسهای با حضور استانداران بوشهر، خوزستان، سیستان و بلوچستان و هرمزگان در چابهار برگزار شد. طبق مصوبه اولیه، قرار بود کارفرمایان ۷ درصد و دولت ۲۰ درصد از حق بیمه ملوانان را به سازمان تأمین اجتماعی بپردازند.
مشکل اصلی در میزان سوابق بیمه است. سوابق بیمه منوط به ورود و خروج لنجها است؛ اما در شرایط فعلی، ملوانان حداکثر میتوانند در سال ۴ سفر (هر سفر بین ۴ روز تا یک ماه) سابقه بیمه کسب کنند. این میزان برای رسیدن به سوابق لازم جهت بازنشستگی کافی نیست و این امر باعث میشود ملوان در سنین بالاتر از کار افتاده و قدرت فعالیت مجدد را از دست بدهد. اغلب ملوانان نیز به دلیل سختی و فشار کار در سنین میانسالی دچار از کار افتادگی شده و زیر پوشش بهزیستی میروند.
مسئولان تاکنون نیز نتوانستهاند تغییری در این وضعیت ایجاد کنند. در این میان با وجود تصویب قوانین جدید و شفاف، انتقادی جدی متوجه مصطفی سالاری، مدیر اسبق و کنونی تأمین اجتماعی است که با وجود ارتباط نزدیک وی با ملوانان و آگاهی از مشکلات، اقدامی مؤثر در جهت اجرای قانون بیمه ملوانان صورت نگرفته است. در حالی که انتظار میرفت وی به دلیل این اطلاع شناخت مسئله، گرهی از کار باز کنند.
بحران جدید: قطع بیمه درمانی
با وجود انتظار رفع مشکلات پیشین اما یکی از مشکلاتی که اخیرا برای ملوانان ایجاد شده قطع بیمه درمانی آنها است؛ تا پیش از این، با ثبت یک سفر، بیمه درمانی یک سال کامل قابل استفاده بود. اما اکنون این پوشش به دو ماه کاهش یافت و به صاحب لنج دو ماه فرصت داده شده تا هزینه بیمه را بپردازد؛ در این مدت، حق استفاده ملوان از بیمه درمانی قطع است.
برخی لنجداران همدلی کرده و هزینه ۱۰ روز اول بیمه درمانی را پرداخت میکنند تا دریانورد بتواند استفاده کند. اما در مقابل، برخی دیگر ترجیح میدهند جریمه عدم پرداخت بیمه را بپذیرند تا از مزایای بیمه درمانی برای ملوان استفاده نکنند.
برای درک بهتر موضوع با ناخدا خسروی براتی یکی از ملوانان قدیمی استان بوشهر به گفتگو نشستیم تا مسئله بیمه ملوانان را دقیقتر بررسی و تحلیل کنیم. وی و همکارانشان مکرراً به تأمین اجتماعی مراجعه کردهاند و اعلام داشتهاند که پس از دو ماه نمیتوانند از بیمه درمانی استفاده کنند و راهکاری برای پرداخت معوقه (مثلاً پس از بازگشت) خواستهاند، اما بینتیجه بوده است.
ناخدا براتی اظهار کرد: تأمین اجتماعی اعلام میکند که هیچ خدمتی به ملوان ارائه نمیدهد؛ اما زمانی که لنجدار قصد خرید یا فروش دارد، عدم پرداخت بیمه جریمه میشود و سازمان تنها جریمهها را دریافت میکند و حمایتی از ملوان صورت نمیدهد.
به گفته براتی، در صورت شکایت ملوان از لنجدار، لنجداران با یکدیگر هماهنگ کرده و آن ملوان را به سفر نمیبرند و اعتبار اجتماعی او در میان همکارانش از بین میرود.
در میان کارگزاران نیز نابرابری دیده میشود؛ برخی (طبقه مرفه یا دارای لنج بزرگتر) ۱۰ روز اول را پرداخت میکنند تا حق استفاده داشته باشند، اما طبقه مستضعف پس از گذشت ۲۰ روز یا یک ماه از ثبت سفر همچنان محروم از خدمات است و عدهای نیز کلاً با پرداخت جریمه، از بیمه درمانی صرف نظر میکنند.
قانونی که تصویب شد، اما اجرا نه!
این ناخدا در ادامه به به پیگیریهای قالیباف، رئیس مجلس اشارهای کرد و توضیح داد: دکتر احدیان (مشاور رئیس مجلس) در سفری به گناوه پس از شنیدن درد و دلهای ملوانان و درک مشکلات ما قول پیگیری در تهران داد. همچنین عبدالکریم جمیری، نماینده پیشین استان بوشهر، در جهت حل این چالش پیچیده بیمهای، بسیار گسترده و مجدانه پیگیری کردند. وی به طور مستمر و پیوسته با مسئولین ارشد در سطوح مختلف درگیر بودهاند تا مصوبات قانونی معوقه مربوط به ملوانان به مرحله اجرا برسد و مشکلات ساختاری سوابق و پوشش درمانی این قشر زحمتکش برطرف گردد. در نهایت با پیگیریهای این افراد قانون جدید بیمه ملوانان تایید شد اما اکنون در مرحله اجرا با عدم همکاری سازمان تامین اجتماعی مواجه شدهایم.
بر اساس مصوبه مورد نظر، سهم ۷ درصدی از دریانورد، ۷ درصد کل (از کارفرما) و ۱۳ درصد توسط دولت باید در مجلس تصویب و توسط شورای نگهبان تأیید میشد. بودجه مراحل متعددی را طی کرد، اما ابلاغیه اجرایی به سازمان تأمین اجتماعی نرسیده است.
مسئولیت اجرای این مصوبات بین دولت و سازمان تأمین اجتماعی تقسیم شده و هیچیک توجهی به مشکلات گسترده منطقه جنوب کشور ندارند. جمعیت درگیر در جنوب کشور ۶۴ هزار ملوان است که هر خانواده ۴ تا ۵ نفر جمعیت دارد (در بوشهر ۱۱ هزار نفر). این جمعیت عظیم بدون برنامه مدون از سوی دولت و تأمین اجتماعی ماندهاند. البته باید ذکر کرد که مشکل بیمه ملوانان شامل صیادان شمال کشور نیز است.
ناخدا براتی که از بینتیجه ماندن پیگیریها سخت گلایه داشت، گفت: انتقاد مجدد از آقای سالاری این است که با وجود آگاهی از مشکل ۶۴ هزار ملوان جنوبی در کشور، کمکی صورت نگرفته و با شروع مدیریت او، مشکلات شدت نیز یافته است.
راهکار عملی برای خروج است بنبست
این ناخدای کهنهکار جهت حل مشکل بیمه راهکار خود را اینطور تشریح کرد: دولت به جای پرداخت ۱۳ درصد به تأمین اجتماعی، میتواند ۵ درصد مالیات عرضی (عوارض) از صاحب لنج دریافت کند و این مبلغ را صرف بیمه ملوانان نماید تا سازمان تأمین اجتماعی وظیفه خطمشی بیمه را درست اجرا کند. خطمشی مد نظر باید سالانه باشد: ۷ درصد از خود ملوان و ۷ درصد از کارگزار/لنجدار. این ساختار میتواند هزینه بیمه حدود ۶ نفر دریانورد را پوشش دهد و زمینه بازنشستگی بهتری را فراهم سازد.
آیندهای نامعلوم برای قشری زحمتکش
ملوانان آیندهای برای خود متصور نیستند و نمیتوانند به فرزندان خود کمکی بکنند، زیرا خود درگیر مشکلات معیشتی و بیمهای هستند. در شرایط خطر (طوفان، خستگی، غرق شدن)، اگر نجات یابند، با دست خالی به خانه بازمیگردند و حقوقی دریافت نکردهاند، چرا که صاحب لنج نیز به دلیل مشکلات مالی توان پرداخت حقوق را ندارد.
در صورت اجرای طرح اصلاحی، دولت با پرداخت مبلغ سالانه کمتر از60 میلیون ریال (براساس برآورد سال 1403) کمک هزینه بیمه هر ملوان و تسهیل امر قرارگرفتن شغل ملوانی بهعنوان شغل سخت و زیانآور، موجب میشود تا از پرداخت چند برابر این مبلغ بهعنوان کمک هزینههای معیشتی در قالب نهادهای حمایتی مانند کمیته امداد و بهزیستی جلوگیری شود و ملوان شناورهای سنتی نیز با حفظ کرامت و شان اجتماعی خود به مانند سایر دستمزد بگیران از مستمری بازنشستگی یا ازکارافتادگی بهره مند شوند.
پیشبینی میگردد، با اجراییشدن این قانون و تثبیت این ردیف در بودجه، زمینه رضایتمندی جمعیت قابل توجهی از شهروندان عزیز در سختترین شرایط کاری و معیشتی فراهم گردد. اصلاح وضع موجود بیمه ملوانان بر اساس قانون فعلی، میتواند زمینه توجه به فعالیت ملوانی را بهعنوان یک شغل پایدار فراهم نماید و انگیزه مهارتآموزی و تقاضای ورود به این شغل را در بین جوانان علاقهمند به کار در دریا روزافزون کند.
